Gedragseconomie levert verrassingen op.

Als aanvulling op de macro economische berekeningen en macro hypotheses over het gedrag van de markt  zijn er steeds meer praktische meso-onderzoeken in de praktijk die horen tot de categorie gedragseconomie, op het grensvlak tussen gedrags- en economische wetenschappen. De Franse econome Esther Duflo is er wereldberoemd door geworden. Zij heeft met allerlei praktische onderzoeken aangetoond wat het best werkt als je arme bevolkingsgroepen wilt helpen:
- Is dat met geld, zoals een basisinkomen of juist kredieten of productiemiddelen? 
Of de economische vraag wat geef je bij voorkeur aan arme schoolkinderen aan goede onderwijsprestaties te helpen: 
- een goed ontbijt,  
- schoolkleding of juist 
- schoolmateriaal of toch 
- geld voor ieder gehaald proefwerk of examen?  
De uitkomsten zijn steeds verrassend. 
Speciaal als het gaat om deze categorie onderzoeken zijn die naar de effectiviteit van collectes:
- wanneer geven mensen het meest? 
- bij een Man of vrouw, 
- bij jonge of oudere collectanten etc.?

Zie ook https://bedrijfskunde-economie.blogspot.com/2014/12/alles-is-economie.html

Een recent voorbeeld uit de gedragseconomie is ook het “lost- wallet” (=verloren beurs) experiment van de onderzoekers van de universiteiten van Zürich, Michigan en Utah dat uitgevoerd is in 335 steden verdeeld over 40 landen. 
De beurzen bevatten verschillende hoeveelheden geld (soms  € 10 en soms € 75) maar ook visitekaarten en een boodschappenlijstje etc. 
Ze worden niet zomaar op straat verloren zoals in de eerdere  experimenten is gedaan bij studenten, maar nu werden de beurzen afgegeven bij verschillende officiële organisaties zoals gemeentehuizen, politiebureaus, hotelrecepties , musea en postkantoren.  Wat blijkt? 
De beurzen mét geld kwamen vaker terug (51%) dan de beurzen zónder geld (40%). Blijkbaar vindt men het niet de moeite waard om de beurs terug te brengen, als er gèèn geld inzit. Dat lijkt aannemelijk. Opvallend ook dat als er méér geld in de beurs zit dan is het terugkeer percentage hoger en gemiddeld 72%.

Verrassend is toch dat beurzen met geld teruggebracht worden omdat je vanuit de homo economicus benadering zou verwachten dat mensen voor eigen voordeel gaan. We zijn kennelijk veel altruïstischer dan gedacht.

Van alle 40 landen komt Nederland goed uit de bus met een derde plaats als meest eerlijke bevolking.  Zelfs 70% van alle beurzen komt terug.   
Het is misschien inderdaad zoals Rutger Bregman in zijn laatste boek schreef: "De meeste mensen deugen"!

Voedselbank Eindhoven viert 4e Lustrum.

Wat in 2004 begon als een klein initiatief vanuit een garagebox in Eindhoven met vijf gezinnen als klant, kreeg een flinke impuls toen er een bestuur kwam en officieel in december 2005 de Stichting Voedselbank Eindhoven en omgeving werd opgericht. In dat volgende jaar werden al zo’n 80 voedselpakketten per week uitgedeeld vanuit o.a. een leegstaande kerk in Stratum. Zelf heb ik deel uitgemaakt van de initiatiefgroep en daarna het eerste bestuur . Ik  werd later ook een aantal jaar de penningmeester van Stichting Voedselbank Eindhoven. Zie ook: https://fontysduurzaam.blogspot.com/2013/02/stichting-voedselbank-eindhoven.html

Rechts het langst zittende Bestuurslid en Secretaris Hans Raadsen

Het initiatief groeide uit tot een professionele organisatie met momenteel 150 vrijwilligers, die wekelijks voor ruim 500 gezinnen voedselpakketten levert op 7 verschillende uitdeelpunten in Eindhoven en daarnaast ook een aantal regio voedselbanken voorziet van pakketten.
In 2010 kwam er een extra uitbreiding van de koel- en vriescapaciteit (merk Smeva) in het distributiecentrum aan de Kanaaldijk-Noord
In 2013 is er vervolgens voor gekozen om het dak te beleggen met zonnepanelen om grotendeels in de eigen energie-behoefte te kunnen voorzien. De energielasten en de  transportkosten  vormen een groot deel van de jaarlijkse kosten.

 

Stichting Voedselbank Eindhoven maakt al jaren deel uit van de landelijke coöperatie Voedselbanken Nederland. Oud bestuursvoorzitter Pieter Tankink maakt momenteel deel uit van het landelijke bestuur.  Dat betekent ook dat zij de algemeen vastgestelde regels voor toekenning van een voedselpakket hanteren. Wekelijks worden ongeveer 37.000 pakketten , vanuit 161 voedselbanken verdeeld over zo'n 90.000 Nederlanders. 

De oorspronkelijk in Rotterdam opgerichte eerste Voedselbank van Jac en Clara Sies was de eerste en door puur burgerinitiatief is het daarna uitgewaaierd over heel Nederland.    

Het hart van de logistieke distributie-organisatie, zoals je de Voedselbank kunt noemen, nam zijn intrek in Kanaaldijk-Noord 15-D, dat door de Gemeente Eindhoven beschikbaar is gesteld en voor ons de huur betaalt in de vorm van een subsidie.
Zie ook: https://solidaire-economie.blogspot.com/2012/01/eindhoven-niet-alleen-de-slimste-maar.html

Kleine gekoelde vrachtwagens

Twee bestelbussen Voedselbank

Cruciaal voor voedsel is de beschikbaarheid van koel- en vriescellen om in te bewaren , maar ook om gekoeld vervoer te hebben. De laatste koel-vrachtwagen, een DAF 210 met Euronorm 6 (hoogste milieuklasse)  is verkregen in 2015 dankzij sponsoring en werd officieel beschikbaar gesteld door voormalig burgemeester Rob van Gijzel. In 2017 kregen de Voedselbank een nieuwe koel-bestelbus en - bakwagen met laadklep, dankzij de financiële steun uit de  Wim van der Leegte Foundation en kwam de vorige burgemeester Jorritsma de sleutels overhandigen.        

Deze doorlopende gekoelde voedselketen  is noodzakelijk om te voldoen aan de strenge eisen van de Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA), die regelmatig komt controleren en gelukkig nog steeds een goedkeuring afgeeft en certificaat groen verleend.

Het voormalige Neos-pand gaat worden gebruikt als uitdeelpunt.

Deel interieur, verbouwde Neos-gebouw Kanaaldijk 15c

In juni 2019 was er weer een feestelijke bijeenkomst met een toespraak van burgemeester Jorritsma die het aangrenzende voormalig Novadic-Kentron, later Neos (Kanaaldijk-Noord 15-C) activiteitencentrum, na enige verbouwingsaanpassingen officieel ter beschikking stelt aan de Voedselbank Eindhoven en dat gaat dienen als extra uitdeelpunt voor klanten uit het centrum van Eindhoven.  Later zelfs als winkel!?  

rolkarretjes met eigen naam

Baudet als vernieuwer van de democratie !?

                                                        Logo Forum voor Democratie

Het enorme succes van Baudet ’s partij Forum voor Democratie (FvD) tijdens de Provinciale Statenverkiezingen van 20 maart 2019 heeft velen verrast. Kort daarna las je overal politieke beschouwingen over FvD. Voor sommigen is Baudet “the new kid on the block” die met zijn uil of bezem een frisse wind in Den Haag wil laten waaien. Anderen daarentegen noemen hem minachtend de papegaai van Minerva of zelfs een doemartiest.  Baudet heeft drie duidelijke stellingen. Hij is tegen Europa, tegen de partij-kartelcultuur & bijbehorende  banencarrousel en vooral ook tegen immigranten. Verder is hij ook tegen al te ingrijpende klimaatplannen.  

Feit is dat hij met één klap de grootste partij is geworden in de eerste Kamer en net groter dan de VVD en op 14% van de stemmen kan rekenen. Dat was eerder ook al zo wat ledenaantallen betreft, dus helemaal verrassend is het niet. Verder waren er een aantal peilingen die dit succes hadden voorspeld.

We moeten onder ogen zien dat hij voor een deel de teleurgestelde kiezers van andere partijen aan zich weten te binden. Die zijn bij de huidige linkse en rechtse partijen kennelijk teveel uit beeld geraakt. Men wil nu duidelijk iets anders. Natuurlijk bestaat wel het risico dat dit grote succes ook een valkuil is. In korte tijd moeten genoeg mensen bereid en geschikt worden bevonden om op sleutelposities te functioneren. Dat ging bij de LPF eerder ook goed mis.

De oorspronkelijke ideeën en meningen van FvD waren misschien zo gek nog niet. Ze willen echte veranderingen als het gaat om politieke benoemingen. Dus in de publieke en semipublieke sector geen oud-coryfeeën van politieke partijen meer. Prima toch? FvD pleit zelfs voor een gekozen burgemeester en president. Dat is hun goed recht.

Ze pleiten verder voor versterking van de directe democratie, met niet alleen raadgevende referenda maar zelfs beslissende referenda . Iets wat bij D66 ook ooit het streven was. 
FvD was zeer verontwaardigd toen een meerderheid bij het referendum zich uitsprak tegen steun en toetreding van de Oekraïne, maar daarna het volksbesluit toch genegeerd werd door de politiek. Pure minachting voor de stem van het volk. De huidige machtspolitiek heeft dit oordeel dus vooral over zichzelf afgeroepen. Daar merken VVD, CDA, PvdA en D66 nu de gevolgen van. De SP en PVV ook, maar vooral omdat zij nog niet de kans hebben gekregen om te regeren en hùn plannen te verwerkelijken. De kiezers willen niet langer wachten en hopen een sneller resultaat te krijgen bij Baudet.

Baudet heeft het jeugdige, energieke, maar ook pedante en arrogante dedain van een corpsbal uit Leiden, die zweemt met Minerva. Het bekende “Doe maar gewoon”  wat we in Nederland vaak bezigen gaat voor hem niet op. Hij wil in veel dingen anders zijn met een zakje geurige lavendel, zijn klassieke pianomuziek en zijn elitair verfijnd taal- en stemgebruik. Elitair ja, want met een doctoraatstitel op zak kan de gewone Nederlander hem nauwelijks begrijpen.

Los van deze persoon Baudet, die natuurlijk ook narcistische trekjes heeft zoals zijn naaktfoto in de ondergaande zon aan het strand laat zien, gaat het toch vooral om de politieke beginselen. Wat wil FvD bereiken? 

Het partijprogramma  verraadt gek genoeg een rare mix van rechtse en linkse ideeën.  Zo wil Baudet een belastingvrije voet van 20.000 Euro. Dat is eigenlijk een verkapt basisinkomen voor iedere belastingbetaler  en een sociaal idee. Hij wil relatief hogere uitkeringen bij werkloosheid. Daarmee zal hij SP, PvdA en GL zeker aan zijn zijde vinden, dus zeker links lijkt me. Hij wil hogere salarissen voor politie, zorg en onderwijs. Hij wil terug naar de basisbeurs voor studenten. Hij wil de pensioenleeftijd op 66 houden. Hij wil eigen risico voor zorgkosten  omlaag brengen. Dat zijn dus ook allemaal voorstellen van de linkse partijen. 

Hoe zit het dan met de bewering dat FvD rechts staat van de VVD en dichtbij  de PVV gesitueerd is? Klopt dat beeld dan niet?

FvD heeft zeker een stel rechtse ideeën , namelijk winstuitkeringen voor bedrijfseigenaren verlagen van 25 naar 15% (rechts liberaal). Verder de schenk- en erfbelasting afschaffen (liberaal idee). De zelfstandigenaftrek verhogen (rechts liberaal). Een verlaging en invoering van twee schijven bij de  inkomstenbelasting, het lage 20 procent en hoge tarief van 35 procent. Verder wil FvD bezuinigen op ontwikkelingshulp, op de publieke omroepen en op klimaatbeleid (allemaal uiterst liberaal). Ook een jaarlijkse vermindering van overheidsuitgaven met 5% (liberaal vanwege kleinere overheid) behoort daartoe.

Sommigen positioneren FvD ook als extreem- of radicaal rechtse partij. Dat komt omdat FvD de eigen natie en het belang van de eigen cultuur centraal stelt. Volgens Baudet is er sprake van een grote ramp omdat onze beschaving op het punt staat te verdwijnen. Daarom de term doemdenker en soms ook populist. Daarin lijkt FvD op de PVV  en heeft overeenkomsten met de Alternative für Deutschland (AfD), Front Nationale in Frankrijk, het Vlaams Blok in België etc.        

Trek zelf je conclusie ! Wegen de linkse ideeën zwaarder dan de rechtse op een denkbeeldige weegschaal?  Ik weet het niet, maar FvD is zeker niet alleen een rechtse partij.  De uitgedragen voorstellen bewegen zich aan beide kanten van het politieke spectrum en daarom voelen zowel rechtse als linkse kiezers zich aangetrokken tot Baudet. 

Je kunt de partij van Baudet ook niet eenduidig plaatsen op de as tussen conservatief en progressief. Het logo en de sfeer ademen enige nostalgie naar het verleden, het rijke Romeinse en Griekse (glorieuze?) verleden waar Baudet weer naar terug wil. Dat zou je conservatief kunnen noemen.  
Anderzijds is hij ook progressief en vooruitstrevend met een soort basisinkomen en versteviging van de arbeidsvoorwaarden en sociale voorzieningen. Ook hier heeft hij van beide wat.  

Bedenkelijk van FvD is wel hun oproep om indoctrinatie in het onderwijs te melden bij een door hen opgezet meldpunt. Ze lijken hiermee in de voetsporen te willen treden van de PVV die eerder ook een "Polen"-meldpunt opzette, waar je met klachten over overlast bezorgende Oost-Europeanen en Roemenen terecht kon. De PVV deed dat ook voor overlast bezorgende asielzoekers. Het lijkt een vorm van discriminatie, omdat het gaat over een specifieke bevolkingsgroep, zoals in WOII de Joden slachtoffer werden van een hetze.  Het riekt ook naar communistische praktijken, waarbij je stiekem buren en familieleden aangeeft bij de overheid en de politiek in geval van enig afwijkend gedrag. Verwerpelijk en daarom hebben academici ook een publieke stellingname afgegeven. Laat iedereen deze oproep steunen. Zie ook https://openbriefacademici.wordpress.com/

Laten we zien hoe zijn mogelijk serieuze ideeën nu in praktijk worden gebracht en tot welke beleidswijzigingen dat leidt. Mijn voorspelling is dat Baudet’s partij in de verschillende provincies met zeer wisselende coalities kan gaan opereren. Soms over links en soms over rechts. Voorlopig lijkt het nog geen succes. De meeste partijen willen niet "opschuiven" voor het klimaatstandpunt van FvD en dus stapt Baudet uit de onderhandelingen in een aantal provincies. 

Pas in 2020 lukt het waarschijnlijk wel in de provincie Noord-Brabant , dat er een coalitie komt in het provinciebestuur waar ook de PVV deel van uitmaakt. We zullen zien hoe dat uitwerkt op thema's als klimaat- en stikstofbeleid.    

Opvallend was ook dat in de Coronacrisis begin 2020 FvD net als de PVV om het hardst riepen om de strengste maatregelen tegen de bevolking en economie om verspreiding van het virus te beperken. Toch trekjes van autoritair en elitair leiderschap??  Toch is er ergens een omslag in hun denken gekomen en hebben ze , met name via de woordvoerder en tweede persoon op de verkiezingslijst Wybren van Haga, fel kritiek geleverd over de draconische maatregelen van de lockdown, avondklok, mondkapjes etc. Ook de mogelijke invoering van een vaccinatiepas was een doorn in het oog. Samen met PVV heeft FvD tegengestemd op een motie van D66 partijleider Jetten om dit snel in te voeren. In een groot artikel/interview in  het Eindhovens Dagblad van 12 maart zegt Baudet "dat de coronamaatregelen onnodig zijn , te veel en zelfs levensgevaarlijk".  Zijn analyse van de coronaproblematiek is duidelijk en steekhoudend. Hij heeft als wetenschapper ook geleerd om zelfstandig statistieken te beoordelen en te interpreteren en op basis daarvan conclusies te trekken.   

 Eind 2022 heeft politicus Thierry Baudet en partijleider van Forum voor Democratie een boek geschreven met de titel Het Coronabedrog. Dat boek was zo populair dat het de NS-Publieksprijs won, maar om duistere redenen die prijs niet heeft gekregen. Wordt de waarheid daarin te veel benaderd?  Laat iedereen dit boek lezen en zijn eigen conclusies trekken.  

         

Jeremy Corbyn, de uitgesproken linkse Laborleider.

 Een nieuwe wind.

Sinds medio September van 2015 is Corbyn de door de partijleden gekozen leider van de Laborparty in Groot Brittannië, die in het Lagerhuis oppositie voert.

Deze keuze was uitzonderlijk omdat Corbyn door prominente Laborleiders zoals Blair en Cameron ernstig wordt verguisd. 

Hij is volgens hen tè radicaal (links) en dat zou  schadelijk zou zijn voor het land Groot Brittannië en de stabiliteit van de economie. Gelukkig hebben de leden meer vertrouwen in hem en is hij met 59,5 % van de stemmen gekozen tot partijleider. Corbyn kreeg veel steun van de vakbonden en weet ook veel nieuwe leden aan Labor te binden sinds de regels versoepeld zijn. 

Corbyn heeft al een lange staat van dienst in de politiek bij Labor. Al sinds 1983 is hij lid van het parlement en heeft daarmee dus zo'n 35 jaar politieke ervaring. In die periode heeft hij meestal zijn eigen geweten gevolgd en dus vaker de partijdiscipline genegeerd en anders gestemd dan de Laborleiding had aangegeven. Zo is hij een bekend tegenstander van de Engelse deelname aan de Irak- en Afghanistanoorlog.

In de media kreeg hij ook weinig aandacht en wordt hij vaak negatief afgeschilderd. Als Laborleider is dat wel anders geworden. Ze kunnen hem echter niet blijven negeren.

Politicus Corbyn is een naar eigen zeggen een democratisch socialist, zoals ook Bernie Sanders in de Verenigde Staten dat is. Hij is een duidelijk voorstander van nationalisatie van nutsbedrijven en de spoorwegen. Hij bestrijdt ook de belastingontwijking van grote ondernemingen en is voor een flinke verhoging van de winst- en  vennootschapsbelasting. Hij is ook een voorstander van de National Health Service als een overheidsinstelling. Hij pleitte ook al voor een leefbaar (living) minimumloon in 1998  en voerde campagne voor het afschaffen van het collegegeld. Zie ook http://solidaire-economie.blogspot.nl/2018/03/bernie-sanders-socialist-in-de-vs.html

Corbyn is geboren in 1949 in graafschap Wiltshire in GB. Na de middelbare school is hij twee jaar werkzaam geweest voor een ontwikkelingsorganisatie, Voluntary Services Overseas, in Jamaica . Na terugkomst ging hij werken voor de vakbonden en vanaf 1974 tot 1984 was hij raadslid in een Londense deelgemeente Haringey totdat hij een zetel verwierf in het Lagerhuis. Hij is drie keer getrouwd en vanaf 2015 met de Mexicaanse Laura Alvarez. Uit een eerder huwelijk heeft hij drie zonen.   

De opkomst van linkse partijen die tegenwicht willen bieden aan de neo-liberale partijen en economie is sinds de crisis in 2008 en de daarop volgende recessie (afnemende groei) steeds sterker geworden.  De toenemende Inkomens- en vermogensongelijkheid brengt grote schade toe aan de maatschappij en economie en moet afgebouwd worden door progressieve belastingen. 
     

foto: Corbyn  (nl.wikipedia.org)

Het waren zeer woelige jaren voor Corbyn in het Britse parlement en onder de perikelen van de Brexit. Zijn volgens sommigen starre houding zorgde ook binnen de eigen gelederen voor tweestrijd.  Zijn Conservatieve opponent Boris Johnson won uiteindelijk de laatste beslissende verkiezingen in december 2019  met overtuiging en dat betekende voor Corbyn het politieke einde.

 Begin april heeft Labor (digitaal) een opvolger gekozen, de meer gematigde persoon van Starmer.   

Bernie Sanders, socialist in de VS.

Veel Nederlanders hoorden pas van deze man tijdens de presidentsverkiezingen toen er een opvolger moest komen voor de democraat Barack Obama. Van de zijde van de Republikeinen werd het,  de in eerste instantie onafhankelijke  kandidaat, Donald Trump, die de nominatie na veel tumult in de wacht sleepte. 

Bij de Democraten bleef het tot het einde toe spannend en ontstond een heftige strijd tussen Hillary Clinton en Bernie Sanders. Hillary was de gedoodverfde kandidaat die als eerste vrouw president zou worden. Zij had zoveel ervaring als vrouw van voormalig president Bill Clinton, als minister van Buitenlandse Zaken onder Obama en als senator. 

Het liep toch anders, niet Clinton maar Trump werd president en zelfs met 3 miljoen minder stemmen.

 Zo verrassend als de onervaren Trump op deze post, zo verrassend was ook de doorbraak van Bernie Sanders die veel jongeren inspireerde en verleidde om te gaan stemmen.  Om beter te begrijpen wat hier gebeurd is, ben ik het boek “Onze revolutie, een toekomst om in te geloven” gaan lezen dat  uitgegeven is begin 2018 door Starfish Books en met een voorwoord van SP- partijleider Lilian Marijnissen.

Wie is deze Amerikaan met geboortejaar 1941, dus nu achter in de zeventig, die zich democratisch socialist durfde te noemen in een land waar socialisme altijd al een vloek leek te zijn?         

Socialisme,  communisme  en marxisme zijn in de VS synoniemen van elkaar en staan haaks op de traditionele waarden, waar de VS op gebouwd is , zoals vrijheid en ondernemingszin. 

Het was ondenkbaar dat miljoenen Amerikanen dit gedachtegoed ooit zouden omarmen en toch gebeurde het. Juist omdat Sanders meteen duidelijk maakte dat hij niet tegen ondernemingen was en bijvoorbeeld geen supermarkten zou “onteigenen” of tot staatsbezit zou bombarderen.  Het was Sanders juist te doen om een rechtvaardige inkomens- en vermogensverdeling, een leefbaar minimum loon, goede sociale voorzieningen, het recht van toegang tot (dus gratis) tot onderwijs en betaalbare gezondheidszorg voor iedereen. Dat waren de idealen van Sanders en daarin vond hij vele medestanders tijdens zijn campagne.

Sanders is geboren in een arm deel van de Kruiswerk Brooklyn in New York, als jongste zoon van een voor de Nazi’s gevluchte Poolse, Joodse vader met nog een zes jaar oudere broer Larry. Ondanks dat Bernie zichzelf niet als bolleboos beschouwde, kwam hij uiteindelijk na de middelbare school toch terecht op zijn 19^e jaar bij de Universiteit van Chicago.

 Daar ging een nieuwe wereld voor hem open en vooral in de prachtige bibliotheek “Harper Library”. Hij was vooral geïnteresseerd in de Amerikaanse Geschiedenis , maar hield ook oog voor sociologie, psychologie, economie en politicologie. In die jaren woedde er een heftige maatschappelijke strijd rondom de Vietnam oorlog, maar ook veel demonstraties over mensenrechten. 

Bij Sanders ontwikkelde zich een sterk politiek en maatschappelijk bewustzijn en hij sloot zich daarom al vroeg aan bij de Young People’s Socialist League, de Student Peace Union en het Congress of Racial Equality. 

Hij had al vroeg door dat het kapitalisme alleen een kleine groep zeer bevoorrechtte en dat het ten koste ging van de overgrote meerderheid van de bevolking.

 Zo ontwikkelde Sanders zich geleidelijk tot een activist, die campagnes en demonstraties steunde rondom vredeskwesties, arbeids- en burgerrechten. Sanders werd ook wel eens gearresteerd en leerde dan ook de brutale en wrede Chicago-politie kennen, die heel lang raciaal optreden is verweten. Tot op de dag van vandaag worden er in de VS nog regelmatig zwarte mensen doodgeschoten, die onbewapend bleken of stierven in de cel wanneer ze voor lichte vergrijpen werden opgepakt.

Sanders heeft meegelopen met marsen en demonstraties, die onder leiding stonden van dominee Martin Luther King, zoals de Mars naar Washington voor Banen en Vrijheid . Dankzij al deze inspanningen kwam er in 1965 de belangrijke Voting Rights Act. King was een groot voorbeeld voor Sanders, maar werd uiteindelijk neergeschoten. Gek genoeg niet tijdens een bijeenkomst voor mensenrechten, maar juist tijdens een betoging voor redelijke lonen en arbeidsomstandigheden voor de vuilnisophalers in Memphis, Tennessee. King was  ook een brede maatschappelijke activist.  Sanders was erbij op 28 augustus 1963 op de National Mall, toen King de beroemde speech gaf “I have a dream”. 

Sanders schrijft in het boek dat King en zijn levenswerk een voortdurende inspiratie bron is geweest.  

Een andere belangrijke inspirator was Eugène Victor Debs (1855-1926) , de oprichter van de Amerikaanse socialistische partij. Daarnaast is deze man zesmaal kandidaat geweest bij  presidentsverkiezingen. In 1920 kreeg hij bijna een miljoen stemmen, nadat hij campagne had gevoerd vanuit de gevangenis. 

Daar was hij in terecht gekomen omdat hij zich verzette tegen de Eerste Wereldoorlog. Sanders heeft over deze historische figuur een 30 minuten durende documentaire gemaakt om aandacht te besteden aan diens inzet voor de werkenden en de armen.  Het lijkt op het moeizame leven van een andere Socialistenleider in Duitsland, Rosa Luxemburg die het uiteindelijk met de dood heeft moeten bekopen. http://sociale-impuls.blogspot.nl/2014/12/het-bewogen-leven-van-rosa-luxemburg.html
De aanloop van Sanders richting de politiek is een lange weg geweest over vele onbekende nieuwe paden.

Einstein was ook een socialist

Meerdere keren heeft hij geprobeerd als onafhankelijke kandidaat in aanmerking te komen voor een senaatzetel, maar zonder succes. Wel werd hij onverwachts als onafhankelijke kandidaat gekozen in het voorjaar van 1981 tot Burgemeester van het plaatsje Burlington in de staat Vermont.

 De eerste keer in de geschiedenis dat dit geen democraat of republikein was. Maar zijn progressieve ideeën werden tegengewerkt door de zittende partijen. Sanders liet zich echter niet ontmoedigen en wist op allerlei manieren toch stapje voor stapje vooruitgang te boeken.

 Na drie zittingsperioden werd hij zelfs uitgeroepen tot beste of meest succesvolle burgemeester van de VS. Hij heeft enorme veranderingen kunnen doorvoeren in het plaatsje met een goed betaald politiekorps, veel groen- en milieu-investeringen, sociale voorzieningen en een bloeiend divers, cultureel leven. 

Zijn succesvolle projecten worden vaak overgenomen in andere plaatsen en steden.

In 1990 werd Sanders de eerste onafhankelijke kandidaat in 40 jaar die in het Congres terecht kwam. Later in 2006 werd hij zelfs senator namens Vermont. Daar heeft hij zich ook jaren ingezet voor maatschappelijke kwesties. 

Sanders is dus een doorgewinterde politicus die op alle niveau’s en vanuit allerlei functies het politieke speelveld heeft betreden. Hij heeft een lange aanloop gehad alvorens zich kandidaat te stellen voor de presidentsverkiezingen. 
Deze presidentscampagne in aanloop naar de verkiezingen in 2016 begon met bijeenkomsten in kleine zaaltjes met nauwelijks honderd mensen, maar groeide uiteindelijk uit tot massabijeenkomsten waar tienduizenden mensen op af kwamen. Het gaf Sanders vleugels, figuurlijk gesproken, en hij wist ook daadwerkelijk een flink aantal staten te veroveren als democratisch kandidaat . Hij versloeg vaker de ervaren Hillary Clinton. Een prestatie van formaat. Uiteindelijk had hij toch niet genoeg kiesmannen verzameld om de democratische nominatie binnen te halen en dus bekende hij uiteindelijk steun aan Hillary op 12 juli 2016. Het mocht echter niet baten, want Donald Trump won geheel onverwachts de verkiezingen.  

In het boek lezen we echter dat Sanders vol vertrouwen is dat zijn nederlaag slechts een tijdelijke is en dat de nieuwe generaties uiteindelijk de politieke en democratische macht zullen gaan opeisen en daarbij zeker de insteek van een socialistische aanpak zullen kiezen. We zien het al in veel landen momenteel als reactie op de mondiale financiële en economische crisis van 2008 en de recessie daarna. Denk bijvoorbeeld aan de gekozen Laborleider Jeremy Corbyn, die de meest linkse stroming binnen Labor vertegenwoordigd. Zie ook http://solidaire-economie.blogspot.nl/2018/03/jeremy-corbyn-de-uitgesproken-linkse.html

Update 
Het roer van het kapitalisme moet om en daarbij spelen grassroot-bewegingen een belangrijke rol ! Echte veranderingen komen maar zelden vanuit het bestaande establishment, maar moeten afgedwongen worden door aanhoudende massabetogingen, dat was de overtuiging van Sanders.
In 2019 begonnen de voorbereidingen voor de volgende presidentsverkiezingen waarbij de democraten hopen dat ze de zittende president Donald Trump kunnen verslaan. 
Sanders stelt zich ook opnieuw verkiesbaar en haalt de meeste democratische stemmen (26%) in New Hampshire op 12 februari 2020 binnen. Twee weken daarvoor in Iowa  moesten de stemmen opnieuw geteld worden, maar was Sanders net nummer twee geworden. Bij de volgende voorverkiezingen in de staat Nevada 22 februari was het overwinningsresultaat evident. Nadat de helft van de stemmen geteld waren had Sanders al 46% behaald. Op Super Tuesday op 3 maart 2020 , wanneer er in veertien Staten tegelijkertijd gestemd zal worden, zal de genadeklap komen en zal Sanders er waarschijnlijk met kop en schouders bovenuit steken. 

Achteraf bleek dat Joe Biden waarschijnlijk toch de meeste kiesmannen heeft behaald. Het wordt een nek-aan-nek-race tussen Biden en Sanders. De meeste andere democratische kandidaten hebben zich al teruggetrokken. 
Ondanks zijn leeftijd hoopt hij de meeste kiesmannen te winnen, zodat hij de democratische nominatie krijgt en kan hij het rechtstreeks opnemen tegen Trump. 

Update 2, 18 maart 2020
Na weer een aantal voorverkiezingen  is het bijna zeker dat Joe Biden zal gaan winnen als democratische kandidaat. Hij heeft momenteel 1086 kiesmannen tegenover 772 kiesmannen voor Bernie Sanders.

 De grote staat Florida werd dik gewonnen. Om presidentskandidaat te worden zijn 1991 kiesmannen benodigd.De vraag is hoelang Sanders zal volhouden en Biden nog kan overhalen om meer linkse punten over te nemen.  Eind maart of begin april 2020 gooide Sanders de handdoek in de ring en trok zich als kandidaat terug , maar wil wel nog op de kieslijsten van de aanstaande voorverkiezingen in een aantal Staten blijven staan, zodat er tot het einde voor de voorverkiezingen druk van links op Biden blijft staan.

 Hoe dit heeft kunnen gebeuren is nog altijd een raadsel want Biden heeft nauwelijks campagne gevoerd en wist zeker geen extra stemmers aan te trekken. De overwinning van Biden  riekt naar manipulatie  . Trump heeft intensieve campagne gevoerd en wist extreem veel enthousiaste stemmers te bereiken . Ra ra???!!

De toekomst zal het hopelijk ooit duidelijk maken !!

Update 2025

Na de herverkiezing van republikein Trump tot 47e president, schoof hij Robert Kennedy jr. Naar voren als zijn minister voor volksgezondheid. In de senaat vond toen een screening plaats van deze nieuwkomer en wat zijn plannen waren. Hoewel Kennedy uit het democratische kamp afkomstig is, werd hij flink aan de tand gevoeld. Op een bepaald verhit moment vertelde Kennedy dat Sanders ook een grote som geld had aangenomen van de farma-industrie. Op internet circuleerde daar een lijst  met namen en bedragen.  Dat riekt naar omkoping en heeft het aanzien van Sanders geen goed gedaan . Oei!!

                              

Do or Don’t “Donut Economy” ?

De Britse econome Kate Raworth heeft veel media-aandacht gekregen. Vooral door de Tegenlicht-uitzending over haar nieuwe boek Donut Economy.Woensdag 14 februari komt er ook een Tegenlicht MeetUp-040 bijeenkomst in Eindhoven rondom dit thema.

Het Eindhovens Dagblad (11 januari 2018) heeft uitgebreid aandacht besteedt aan deze vernieuwende visie. Bij de verschijning van de Nederlandse vertaling heeft ze op verschillende plaatsen voor volle zalen lezingen en discussiebijeenkomsten gehouden. Zie ook https://www.ed.nl/economie/de-economie-is-als-een-donut~a4b7fe90/

De eerste indruk is verfrissend en inspirerend omdat zij laat zien dat de economie eigenlijk aan twee kanten begrensd moet worden. Enerzijds moet de economie  iedereen, wereldwijd voorzien van de noodzakelijke basisbehoeften zoals eten, huisvesting en  kleding. Dat is een fundamenteel en universeel mensenrecht.  Anderzijds mag de totale mondiale economie geen bedreiging vormen of  schade toebrengen aan de planeet, het milieu en de biodiversiteit. We moeten ons gedragen als rentmeester van de planeet aarde en daarbij denken aan enerzijds een groeiende wereldbevolking en daarnaast aan toekomstige generaties. Uiteraard zal ieder weldenkend mens het hier mee eens zijn.  

De fundamentele vraag is echter of dit de kenmerken zijn van een gezonde economie of van een vitale, duurzame samenleving? Met andere woorden kan de economie hier zelf voor zorgen of is het juist de overheid en de mondiale overlegorganen die deze grenzen politiek en juridisch moeten vaststellen/bewaken en de vrijheid van de economie dus moeten inperken. Raworth geeft voorbeelden van aanvullende, complementaire valuta die in steden, regio’s en soms grotere gebieden gebruikt worden als aanjager van een lokale economie. Prima en zinnig, maar feitelijk is dat een financieel instrument dat de economie kan stimuleren of afremmen. Dus meer een zaak van politieke economie of politieke filosofie dan van de economie als zodanig. 

Het gekozen beeld van de donut is een sterk aansprekend beeld omdat deze vorm, de torus,  een fundamenteel energieprincipe is dat we terugzien in het atoom, bij de mens, de aarde en zelfs ons sterrenstelsel. Het is het meest fundamentele stromings- of energieprincipe. Als dit een kenmerk is van de natuur met al haar energetische, ecologische en biologische kringlopen dan is het zeker ook goed voor de economie moet Raworth gedacht hebben. Een gesloten kringloop is ook de basisfilosofie is van Braungart en McDonough in het boek “Cradle to Cradle”.  

De in de Nederlandse editie van Donut Economy beschreven “zeven stappen naar een economie voor de 21e eeuw" zijn echter zeer divers en zeker geen effectief pad naar een ideale donuteconomie. Feitelijk zijn het losstaande thema’s, die ze bespreekt. Zo heet een hoofdstuk “Alle mensen zijn economen”. Interessant maar helaas leidt deze constatering niet tot een snelle verandering en is het zeker geen garantie voor een regeneratieve en distributieve economie.  

Een ander hoofdstuk luidt: "Wees agnost als het om groei gaat". De wereld en de beschikbare grondstoffen, waterhoeveelheden en vruchtbare grond zijn eindig en dus kan ook de groei van de economie niet oneindig zijn. Terecht en dat sluit ook aan bij de visie van de Club van Rome, waar Raworth lid van is. De dieperliggende vraag is echter of dit ook voor bedrijven geldt, die actief zijn in de economie. Mogen zij ook niet groeien? Ook niet als zij hun processen en producten volledig duurzaam hebben gemaakt en een toonbeeld zijn van een circulaire economie? De strikte aversie tegen groei is wat overdreven. In "Cradle to Cradle" lezen we juist dat overvloedigheid, groei en bloei gezonde kenmerken zijn, met als voorbeeld de kersenbloesem.

Woorden als kapitalisme, socialisme of communisme komen niet voor in het boek. Karl Marx wordt vier en neoliberalisme wel veertien keer genoemd.

Inkomens- en Vermogens(verdeling)vraagstukken zijn natuurlijk heel belangrijk zoals Piketty en Wilkinson & Pickett hebben aangetoond. Raworth noemt ze wel. Belastingen en premies zijn echter fiscale, politieke en juridische vraagstukken en gaan verder dan de economie zelf. 

Volgens eminence grise Jan Terlouw is juist het kapitaal het hoofdprobleem in onze tijd. Als 1% meer vermogen heeft dan de helft van de wereldbevolking tezamen dan is dat wel een probleem, want wat doen ze met dat geld? Terlouw gaf ook aan dat in de meeste markten sprake is van een oligopolie, waarbij een heel klein aantal bedrijven grotendeels de marktmacht in handen hebben en de consument vrijwel berooid achterlaten. Niks vrije markt of volledige mededinging en dus ook geen optimaal evenwicht van vraag en aanbod. Raworth's benadering is echter geen directe aanval op het neoliberalisme en marktdenken. In haar conclusies mogen particulieren, ondernemers, bedrijven en de overheid allemaal bijdragen aan de donut economie.

  Echte economische onderwerpen als een rechtvaardige prijs, samenwerking of concurrentie worden nauwelijks besproken. Ga verder experimenteren met eigendomsvraagstukken & bedrijfsstatuten en verander zo "het DNA van het bedrijfsleven" is dan het motto van Raworth. Dat is een vrij open oproep, maar geeft ons geen duidelijke richting op de korte termijn.

Hoe relevant en zinnig het boek Donuteconomie is om mensen te interesseren voor de economie, het lijkt toch te ontbreken aan enige urgentie en concrete stappen naar de zo vurig gewenste donuteconomie.                 

Het dilemma van de juiste prijs.

Wanneer is er sprake van een rechtvaardige, juiste of eerlijke prijs voor een product of dienst? 

Hoe bepaal je die dan, oftewel welke kosten neem je mee ? 

Wie bepaalt de prijs? 

 Het is een interessante intelectuele uitdaging om hier een weg in te vinden.  

Tijdens mijn studie Technische Bedrijfskunde aan de Technische Hogeschool in Eindhoven gedurende de periode 1977-1984 kreeg ik meerdere vakken op het gebied van economie. De belangrijkste waren algemene economie en daarna voornamelijk bedrijfseconomie.

 Bij het vak algemene economie kreeg we allerlei macro-economische modellen voorgeschoteld  vanuit een meer liberale kapitalistische visie. In een ideale open marktsituatie met volledige mededinging zal de beste prijs ontstaan op het snijpunt van vraag- en aanbodcurve. 

Dat betekent veel aanbieders en veel vragers naar een product zoals brood of melk. In de praktijk weten we dat dit zeker niet het geval is. 

Door samenwerking en centralisatie proberen aanbieders een front te vormen en kunnen zo hun prijs opleggen. Hieruit blijkt dus dat de optimale prijs door externe, lees markt , factoren wordt bepaald 

Later in de studie kregen we in het vak bedrijfseconomie meer inzicht in de vaststelling van kostprijzen en verkoopprijzen in bedrijven. Een onderneming kijkt terug in het productieproces en legt vast hoeveel kapitaal is ingezet via grondstoffen, halffabricaten, energie, machines, productiemedewerkers (allemaal directe kosten) en overhead (indirecte kosten) om een bepaald aantal eindproducten te maken. Daaruit ontstaat de kostprijs waarna met een opslagpercentage  een verkoopprijs tot stand komt. Deze methode heet opslagmethode. 

Later leerden we ook de methode van integrale kostprijsberekening, nog later activity based costing (ABC).  Zonder in detail in te gaan op de verschillen en situaties waarin ze afhankelijk van het soort productieproces kunnen worden ingezet, hebben ze allemaal gemeen dat er gecalculeerd wordt op basis van realisatie, dus altijd terugkijkend in de tijd. Hieruit volgt dat de ideale en optimale,eerlijke prijs juist door interne factoren wordt bepaald!

Toen ik begin jaren tachtig in aanraking kwam met de vrije school heb ik me aangesloten bij een studiegroep onder leiding van economieleraar Kim Lapré, die de economiecursus van Rudolf Steiner uit 1922 ging bestuderen. Kim is 12 oktober 2017 op 81-jarige leeftijd overleden.

Steiner ging toen in op de gangbare theorie van Adam Smith over prijsvorming zoals ik hierboven bij de algemene economie heb beschreven.

 Steiner kiest er ook voor om vooral het accent te liggen op economische kringlopen en dat past gevoelsmatig ook beter bij de natuur met haar ecologische kringlopen. 

In de 6^e voordracht komt Steiner met een verrassende  definitie: “De juiste prijs is die prijs waarbij iemand voor een product dat hij vervaardigd heeft, zoveel als tegenwaarde ontvangt dat hij in de som van zijn behoeften (én die van zijn gezin)  kan voorzien tot hij opnieuw eenzelfde product zal hebben vervaardigd”.

Laten we het voor de eenvoud houden bij een schoenmaker die een paar schoenen kan maken. De prijs die hij daarvoor moet vragen is dan het benodigde inkomen gedurende de tijd dat hij erover doet om weer een paar schoenen te maken. 

Het opvallende daarbij is dat hij dus vooruit (naar de nabije toekomst) moet kijken in plaats van naar het recente verleden, maar dat de productiekosten dus feitelijk ontbreken!?!?. 

Tenzij je de behoefte van de schoenmaker daarbij zo ruim interpreteert dat je daarin ook de grondstoffen(leer, garen, lijm, zolen, machines en energie terugziet. Dan nog is het zeer complex, omdat je in een glazen bol kijkt.

Steiner realiseert zich dat ook, want hij stelt (op blz. 92 onderaan):  ”Wanneer u namelijk louter het verleden bekijkt en ook statistisch alleen op het verleden  terugblikt, dan zult U kunnen bewijzen dat de geestelijke arbeid met betrekking tot het verleden en al datgene wat een directe voortzetting van het verleden eigenlijk onproductief is. Vanuit het verleden naar de toekomst is in materiele zin alleen de pure materiële arbeid, ook in het economische proces met haar vervolg, als productief te zien".  `Geheel anders is het wanneer u de toekomst bekijkt- en economisch handelen betekent nu eenmaal toewerken van het verleden naar de toekomst’.  

De opnieuw uitgebrachte cursus economie van R.Steiner

Daar komt bij dat de som van zijn behoeften ook moeilijk exact zijn vast te stellen. Wat hoort daar allemaal bij ; eten, kleren, huis, interieur, huisgerei , medicijnen, ontspanning, rookgerei, alcoholische dranken, reisjes, theaterbezoek? Een lastig optelsommetje.

Deze methode heeft wel als voordeel dat ze wel extra veilig is , omdat materiaalkosten zoals het leer, of energiekosten plotseling kunnen stijgen en dat kun je dan meenemen in de prijs.  

Anderzijds moet hij vooraf aangeven, hoe lang hij over het maken van een nieuw paar schoenen zal doen, want er speelt ook nog zoiets als een kostenervaringskromme. Dit economisch principe stelt dat iemand die een bepaalde klus steeds vaker doet ervaring opbouwt en zo steeds sneller en beter een product zal maken. Een efficiëntievoordeel dus, waardoor de schoenmaker dus steeds een lagere prijs/vergoeding zou moeten gaan vragen.   Toch blijft deze prijsdefinitie ook vanuit andere gezichtspunten heel lastig. Wat wordt de prijs als de schoenmaker in het weekend geen schoen maakt of een week ziek wordt? Neemt dan de verkoopprijs opeens exponentieel toe?

In beide visies worden arbeidskosten, een week- of maandloon en ondernemersinkomen  meegenomen als productiefactoren en ook meegerekend in de prijzen.

 Wat de juiste prijsbepaling nog extra complicerend maakt is dat de kapitaalkosten deels bestaan uit kosten van de grond en eventueel het gebouw zoals huur- of hypotheekkosten van het bedrijfsgebouw. Deze productiemiddelen zouden volgens Steiner niet in eigendom en dus niet gekocht moeten kunnen worden, omdat ze sterk prijsopdrijvend werken.  Deze bedrijfsmiddelen zouden tegen een soort gebruiksrecht of pacht te beschikking moeten worden gesteld. Dan werkt het niet prijsopdrijvend.  

Op andere plaatsen heeft Steiner duidelijk aangegeven dat de mens geen productiefactor is en daarom dat het loon of inkomen vastgesteld moet worden in het rechtsgebied en niet in het economisch verkeer of gebied. 

De waarde of het loon van een arbeider moet niet de uitkomst zijn van vraag en aanbod (externe factoren) alsof het een economisch product is. 

In de prijsvisie van Steiner wordt wel een soort van behoeften-inkomen centraal gemaakt en juist afhankelijk gemaakt van het economisch proces. Dat lijkt strijdig met elkaar. 

Verder heeft Steiner ook aangegeven dat als de prijs te laag is (dus niet de juiste prijs) iedereen armer wordt en als de prijs te hoog wordt dan moeten associaties groter gemaakt worden.

Elders in de cursus en ook op andere plaatsen heeft Steiner juist een ander waardevol principe uitgewerkt waarbij niet de volledige concurrentie of mededinging het uitgangspunt zou moeten zijn, maar juist de samenwerking. En dan niet alleen die tussen producenten onderling want daardoor zou monopolie- of oligopolievorming kunnen ontstaan en dus tot prijsafspraken kunnen leiden.      Steiner bedoelde juist overlegorganen, associaties, tussen producenten, handelaren en consumenten. 

Daar moeten in open uitwisseling en onderhandeling afspraken gemaakt worden over hoeveelheden, kwaliteit en prijs van een product voor een bepaald gebied en voor een bepaalde periode. Dan is de prijs dus weer een externe factor .

Consumenten moeten aangeven wat zij ervoor over hebben en producenten en handelaren moeten nagaan of zij het voor die prijs kunnen maken en leveren.

 De prijs is dan weer het optimum,lees compromis tussen vraag en aanbod. Associaties zijn er voor bepaalde regio’s die een zekere omvang hebben, maar dat moet in de praktijk zelf blijken. Dat kan dus ook als gevolg hebben dat prijzen per regio kunnen verschillen.

We zouden graag ook transparantie willen als het gaat om prijzen en prijsopbouw. Om van het vervelende rekenwerk af te zijn, al dan niet op basis van historische dan wel toekomstige kosten, kunnen we het prijsdilemma dus maar beter overlaten aan associaties.

 Daar worden   de prijzen voor een bepaalde periode in de praktijk,dus overleg, vastgesteld als evenwichtspunt tussen de vraag van consumenten en de markt c.q. het aanbod door producenten en handelaren.

Een actueel vraagstuk is momenteel de transparantie rondom de prijzen van een product. Biologische boeren klagen er bijvoorbeeld over dat hun producten wel eerlijke prijzen krijgen omdat zij het milieu, de natuur en de maatschappij geen schade berokkenen. Gangbare boeren gebruiken extra chemicaliën, pesticiden en kunstmest die de bodem uitputten en ook het grondwater en milieu aantasten. Uit verschillende metingen blijkt ook dat de voedingsstoffen die erin zitten veel lagere concentraties hebben. De monoculturen en grootschaligheid in de gangbare landbouw verkleint ook de biodiversiteit en draagt minder bij aan de voedingsgezondheid. Samenvattend betekent dat de gangbare producten eigenlijk veel te lààg geprijsd zijn, omdat de externe en maatschappelijke kosten niét worden meegerekend. Daarom hebben de biologische boeren recent gepleit voor het afschaffen van de BTW op hun producten. Dat zou de vergelijking enigszins eerlijker maken.

Zie ook artikel: https://bedrijfskunde-economie.blogspot.com/2018/01/ondernemer-engelsman-van-eosta-meest.html
Het bedrijf Eosta, heeft onder leiding van directeur en oprichter Folkert Engelsman dit jaar een nieuwe calculatiemethode ingevoerd onder de internationale term "True Cost Accounting", waarin alle kosten incl. milieukosten en CO2 uitstoot zijn meegenomen. Dit jaarrapport  is aangeboden aan Prins Charles en ook aan directeur Peter Bakker van het World Business Council for Sustainability (VN-orgaan). Dit leidde er mede toe dat pionier Folkert Engelsman in 2017 uitgeroepen is tot meest duurzame ondernemer van 2017 (Trouw).

  Dit zijn allemaal stappen richting een eerlijke, transparante prijs waarbij duurzame producten nog extra voordelen hebben.       

 http://solidaireeconomieboek.blogspot.nl/2009/12/eerste-delen-van-nieuw-boek.html